Μέρος του προγράμματος «Ο μουσικός πίσω από τον ήχο»
Το μάθημα εντάσσεται στο πρόγραμμα ολοκληρωμένης υποστήριξης μουσικών και καλλιτεχνών του Ωδείου Μουσικοί Ορίζοντες. Με ιδιαίτερη μέριμνα για τους επαγγελματίες και όσους προετοιμάζονται για μια επαγγελματική πορεία, συνδέουμε την καλλιτεχνική εκπαίδευση με τη σωματική φροντίδα, τη σκηνική προετοιμασία και την ανάπτυξη προσωπικών εργαλείων διαχείρισης των απαιτήσεων του επαγγέλματος. Στόχος μας είναι οι μουσικοί να αποκτούν από νωρίς εφόδια για μια δημιουργική και μακρόχρονη διαδρομή.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει φυσικοθεραπεία για μουσικούς, τεχνική Alexander, μέθοδο Feldenkrais, Tai Chi και Qigong, μέθοδο ακουστικο-ψυχο-φωνολογίας Alfred Tomatis, Breathwork, Yoga για μουσικούς, μουσικοθεραπεία, διαχείριση σκηνικού άγχους, προετοιμασία για ακροάσεις και συναυλίες (performance coaching), καθώς και σωματική προετοιμασία και τεχνικές αποφόρτισης μετά τη μελέτη και τις εμφανίσεις.
Μέσα από μαθήματα και συνεργασίες με εξειδικευμένους επαγγελματίες, κάθε συμμετέχων μπορεί να αναζητήσει την υποστήριξη που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις διατηρούν τον ιδιαίτερο εκπαιδευτικό ή θεραπευτικό τους ρόλο και συνδέονται με έναν κοινό προσανατολισμό: τη φροντίδα του ανθρώπου που δημιουργεί, πίσω από κάθε ήχο και κάθε σκηνική παρουσία.
Τεχνική Alexander για μουσικούς & καλλιτέχνες
Λιγότερη περιττή ένταση, περισσότερη ελευθερία στην έκφραση
«Όσο προσπαθώ να παίξω σωστά, τόσο σφίγγομαι. Πώς μπορώ να το αλλάξω;»
Ένα δύσκολο πέρασμα πλησιάζει και οι ώμοι σηκώνονται πριν ακόμη κινηθούν τα δάχτυλα. Η σκέψη μιας ψηλής νότας συνοδεύεται από σφίξιμο στον λαιμό. Η προσπάθεια να σταθούμε «σωστά» στη σκηνή καταλήγει σε ακαμψία. Συχνά αυτές οι αντιδράσεις έχουν γίνει τόσο οικείες, ώστε τις θεωρούμε απαραίτητο μέρος της τεχνικής μας.
Η τεχνική Alexander είναι μια εκπαιδευτική προσέγγιση που μας βοηθά να παρατηρούμε πώς στεκόμαστε, κινούμαστε και ανταποκρινόμαστε στις απαιτήσεις μιας δραστηριότητας. Μέσα από αυτή την παρατήρηση, αναζητούμε τρόπους να περιορίζουμε την περιττή προσπάθεια και να αποκτούμε περισσότερες επιλογές στη δράση μας.
Για τον μουσικό και τον καλλιτέχνη, το ερώτημα είναι άμεσα πρακτικό: πώς μπορώ να υπηρετώ την ερμηνεία μου χωρίς να προσθέτω ένταση που με δυσκολεύει;
Η στιγμή πριν από την πρώτη νότα
Σημαντικό μέρος της δουλειάς αφορά όσα συμβαίνουν πριν ξεκινήσουμε. Πώς πλησιάζουμε το όργανο; Τι κάνουμε όταν σηκώνουμε το δοξάρι, τοποθετούμε τα χέρια στο πληκτρολόγιο ή ετοιμαζόμαστε να τραγουδήσουμε;
Στην τεχνική Alexander μαθαίνουμε να δημιουργούμε μια μικρή παύση ανάμεσα στην πρόθεση και στη συνηθισμένη αντίδρασή μας. Αυτή η αρχή, γνωστή ως inhibition, σημαίνει ότι δίνουμε στον εαυτό μας χρόνο να μην επαναλάβει αυτόματα το ίδιο σφίξιμο.
Στη συνέχεια, με την καθοδήγηση του εκπαιδευτή, διερευνούμε μια πιο συντονισμένη οργάνωση της κίνησης. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη δυναμική σχέση κεφαλιού, αυχένα και κορμού, μέσα στη λειτουργία ολόκληρου του σώματος.
Για τον οργανοπαίκτη
«Χρειάζεται πράγματι να πιέζω τόσο για να έχω έλεγχο;»
Η ακρίβεια της μουσικής εκτέλεσης μπορεί να συνοδεύεται από προσπάθεια σε σημεία που δεν εξυπηρετούν το παίξιμο: σφιγμένη γνάθος, καθηλωμένοι ώμοι, κράτημα της αναπνοής ή πίεση στη μέση. Η τεχνική Alexander προσφέρει έναν τρόπο να διερευνήσουμε αυτές τις συνήθειες την ώρα που εκτελούμε μια πραγματική δραστηριότητα.
Στο μάθημα μπορούμε να δουλέψουμε με το ίδιο το όργανο, παρατηρώντας:
Πώς οργανώνεται η στήριξη όταν καθόμαστε ή στεκόμαστε.
Πώς συνεργάζονται χέρια, ώμοι και κορμός.
Τι αλλάζει όταν αυξάνονται η ταχύτητα, η ένταση ή η τεχνική δυσκολία.
Πότε η συγκέντρωση οδηγεί σε ακινησία ή κράτημα της αναπνοής.
Πώς προσεγγίζουμε ένα δύσκολο σημείο χωρίς να προετοιμαζόμαστε ήδη με υπερβολική ένταση.
Στόχος είναι να διευρύνουμε την προσοχή μας, ώστε μαζί με τις νότες και τον ήχο να αντιλαμβανόμαστε και τον τρόπο με τον οποίο παίζουμε.
Για τον τραγουδιστή και τον ηθοποιό
«Προσπαθώ να στηρίξω τη φωνή μου, αλλά τελικά κρατάω ολόκληρο το σώμα μου.»
Η τεχνική Alexander προσκαλεί τον ερμηνευτή να παρατηρήσει πώς η προετοιμασία για τον ήχο επηρεάζει τον αυχένα, τη γνάθο, τον θώρακα και τη συνολική του στάση. Διερευνά πότε η επιθυμία για μεγαλύτερη ένταση, καθαρότητα ή εκφραστικότητα συνοδεύεται από περιττό σφίξιμο.
Μέσα από απλές δραστηριότητες —ομιλία, τραγούδι, βάδισμα, αλλαγές θέσης— αναζητούμε περισσότερο συντονισμό ανάμεσα στη φωνή και στην κίνηση. Η εργασία λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη φωνητική και υποκριτική εκπαίδευση, χωρίς να επιβάλλει μια άκαμπτη στάση ή έναν συγκεκριμένο τρόπο αναπνοής.
Για τον τραγουδιστή της όπερας, αυτή η διερεύνηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία: πώς στρέφομαι προς τον συμπαίκτη μου, πώς κινούμαι μέσα στο κοστούμι, πώς ανταποκρίνομαι στη σκηνική δράση, διατηρώντας την επαφή με τα τεχνικά μου σημεία αναφοράς;
Στη σκηνή, όταν αυξάνεται η πίεση
«Μόλις με κοιτούν, αρχίζω να ελέγχω κάθε μου κίνηση.»
Η σκηνική έκθεση μπορεί να ενισχύσει συνήθειες που εμφανίζονται και στη μελέτη. Ο μουσικός προσπαθεί να εξασφαλίσει το αποτέλεσμα σφίγγοντας περισσότερο, περιορίζοντας την κίνησή του ή παρακολουθώντας διαρκώς τον εαυτό του.
Η τεχνική Alexander προσφέρει ένα πρακτικό πεδίο εξάσκησης: να αναγνωρίζουμε τη στιγμή που αντιδρούμε αυτόματα, να δίνουμε χώρο πριν συνεχίσουμε και να επιστρέφουμε στη δραστηριότητα με πιο ευρεία προσοχή. Αποτελεί ένα από τα εργαλεία που μπορούν να ενταχθούν στην προετοιμασία για τη σκηνή και στη διαχείριση της έντασης που τη συνοδεύει.
Πώς γίνεται το μάθημα;
Ο εκπαιδευτής χρησιμοποιεί λεκτική καθοδήγηση και, με τη συναίνεση του μαθητή, ήπια επαφή με τα χέρια. Η δουλειά μπορεί να περιλαμβάνει καθημερινές κινήσεις, όπως το κάθισμα, την έγερση και το βάδισμα, καθώς και δραστηριότητες σχετικές με την τέχνη του μαθητή.
Το ζητούμενο είναι η μάθηση: να αναγνωρίζουμε τις συνήθειές μας και να δοκιμάζουμε διαφορετικούς τρόπους οργάνωσης. Αυτή η γνώση μπορεί να μεταφερθεί σταδιακά στη μελέτη, στην πρόβα και στην παράσταση.
Φροντίδα μέσα στην καθημερινή καλλιτεχνική πράξη
Για έναν άνθρωπο που θα μελετά και θα εμφανίζεται για πολλά χρόνια, έχει σημασία να μπορεί να διακρίνει πότε η προσπάθεια εξυπηρετεί τον στόχο του και πότε γίνεται περιττό βάρος. Η τεχνική Alexander καλλιεργεί αυτή την παρατήρηση ως μέρος της καθημερινής δουλειάς.
Ως εκπαιδευτική προσέγγιση, συμπληρώνει την καλλιτεχνική εκπαίδευση· όταν υπάρχει πόνος ή επίμονη φωνητική δυσκολία, χρειάζεται και η κατάλληλη εξειδικευμένη αξιολόγηση.
Μαθαίνουμε να προετοιμάζουμε τη δράση μας με περισσότερη επίγνωση, ώστε η προσπάθεια να υπηρετεί τη μουσική και η έκφραση να βρίσκει περισσότερο χώρο.